Ἡ συνολικὴ εἰκονα, ὡς ἀποτέλεσμα τοῦ ἀθροίσματος τῶν ἐπιμέρους ἐντυπώσεων.

Ἡ συνολικὴ εἰκονα, ὡς ἀποτέλεσμα τοῦ ἀθροίσματος τῶν ἐπιμέρους ἐντυπώσεων.Εκείνο που απαιτώ είναι να “δένει” ο οραματισμός (η θεωρία, ή η εικασία, αν θέλετε) με το σύνολο των εμπειριών και γνώσεων που έχουμε για τον κόσμο, με τη συνολική αντίληψη που έχουμε γι’ αυτόν. Αυτό το “δέσιμο”, όταν υπάρχει, εμένα τουλάχιστον, με πείθει περισσότερο από κάθε χειροπιαστή, υλική, εργαστηριακή απόδειξη, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι παραγνωρίζω την αξία των τελευταίων. Κάθε άλλο, απλώς είναι θέμα προτεραιοτήτων…
Αν και τούτο το σύμπαν δεν είναι απλώς ένα πολύ μεγάλο ρολόι, ωστόσο, το καθετί σ’ αυτό μπορεί να παρομοιαστεί με το γρανάζι ενός ανείπωτα πολύπλοκου ρολογιού που μεταδίδει την κίνησή του σε όλα τ’ άλλα γρανάζια, αλλά και όλα τ’ άλλα γρανάζια μεταδίδουν τη δική τους κίνηση σ’ αυτό. Έτσι, μια οραματική σύλληψη, μια θεωρία, μια ιδέα που δε “δένει” με το υπόλοιπο σύνολο, είναι, κατά κάποιο τρόπο, ένα ελαττωματικό γρανάζι, που όχι μόνο δεν μπορεί να κινηθεί το ίδιο αλλά μπλοκάρει και τα υπόλοιπα. Στην ιστορία της επιστήμης υπήρξαν χιλιάδες τέτοια στραβοχυμένα γρανάζια –λαθεμένες θεωρίες και αντιλήψεις που, φυσικά, προβλήθηκαν στην εποχή τους από τις εκάστοτε “αυθεντίες” ως διαθέτοντες όλες τις “ακλόνητες αποδείξεις” περί της “ορθότητας” και της “αλήθειάς τους”. Και όσο για το χώρο του οραματικού και του απόκρυφου… ε, εκεί υπήρξαν ακόμη περισσότερες.
Για το λόγο αυτό – όχι, δεν απαιτώ “ακλόνητες αποδείξεις”, γνωρίζοντας πόσο ευάλωτες και θνησιγενείς μπορεί να είναι αυτές, αλλά σίγουρα απαιτώ το κάθε νέο γρανάζι να “δένει” με τα υπόλοιπα, τουλάχιστον ως το σημείο που το ανθρώπινο μυαλό μπορεί να αγκαλιάσει ένα μέρος του συνόλου τους.
Στην ουσία, το ζητούμενο εδώ δεν είναι κάποια ύποπτη και αμφίβολη οραματική εμπειρία, αλλά η δυνατότητα του να βλέπει κανείς αυτό που ένας ψυχολόγος ή ένας γνωσιολόγος θα ονόμαζαν το “γκεστάλτ του πράγματος”. Τι σημαίνει εδώ αυτό το “γκεστάλτ”;
Κατ’ αρχή, gestalt είναι μια γερμανικής προέλευσης λέξη, αρχικά όρος της ψυχολογίας, που σήμερα είναι πλέον ευρύτερης και διεθνούς χρήσης. Στην κυριολεξία σημαίνει “μορφή” ή “σχήμα”, αλλά στην αληθινή της, χρηστική έννοια ο όρος αυτός σημαίνει κάτι πιο σημαντικό:
Σημαίνει τη δυνατότητα του να βλέπεις την ευρύτερη συνολική εικόνα που προκύπτει από το άθροισμα όλων των εντυπώσεων, μια εικόνα η οποία είναι μεγαλύτερη από το ίδιο άθροισμα των επιμέρους εντυπώσεων αν λαμβάναμε την κάθε μία εντύπωση ξεχωριστά.

Γεώργιος Μπαλάνος

(Visited 7 times, 1 visits today)




Leave a Reply