Χρέος στὴν μνήμην καὶ στὴν Ἱστορίαν…

«Κάνουμε μόνο το χρέος μας κι αυτό είναι η καταγραφή και διάσωση της νεότερης ιστορίας του Ελληνισμού».

Η Ειρήνη Σαρίογλου είναι η ψυχή του Ιδρύματος Ιστορικών Μελετών. Αυτό ιδρύθηκε το 2008, μετά την συγχώνευση του Ελληνικού Λογοτεχνικού Ιστορικού Αρχείου με το Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης. Το επιτελείο τού Ιδρύματος συνεργαζόταν από το ’96 με τον αξέχαστο Μάνο Χαριτάτο του ΕΛΙΑ, οραματιστή του ΙΔΙΣΜΕ, το οποίο σήμερα στεγάζεται στην Παλλήνη (Μιλτιάδου 25, τηλ.: 210-6669140, [email protected])

Με γερές σπουδές σε Γαλλία, Αγγλία και στην γενέτειρά της Κωνσταντινούπολη, διδάκτωρ στο Κέντρο Βυζαντινών, Οθωμανικών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μπίρμπιγχαμ (η διδακτορική της διατριβή «Η επιρροή της τουρκικής πολιτικής στην ελληνική εκπαίδευση της Πόλεως 1923 – 1974» κυκλοφορεί στις εκδόσεις του ΙΔΙΣΜΕ).

Η Αγάπη Μολυβιάτη-Βενέζη, συγγραφέας της μαρτυρίας  «Το χρονικό των δέκα ημερών»

Η Αγάπη Μολυβιάτη-Βενέζη, συγγραφέας της μαρτυρίας
«Το χρονικό των δέκα ημερών»

Επιστήμων παθιασμένη με το αντικείμενό της (κατ’ εξοχήν η ελληνική ιστορία του 20ού αιώνα), η Σαρίογλου με δεκαμελή ομάδα νέων ερευνητών, εξίσου αφοσιωμένων, οργώνουν την Ελλάδα προσφέροντας ένα εναλλακτικό μάθημα Ιστορίας. «Προσπαθούμε να κάνουμε τα παιδιά Δευτεροβάθμιας και Τριτοβάθμιας Εκπαιδεύσεως να αγαπήσουν το μάθημα της Ιστορίας. Υπάρχει ελλιπής εκπαίδευση όσον αφορά στην νεότερη Ιστορία μας. Το εναλλακτικό μάθημα συνοδεύεται με ντοκιμαντέρ και με μουσική ακόμα, ώστε η Ιστορία να γίνεται το πιο αγαπητό μάθημα στο ελληνικό σχολείο». Παράλληλα, οργανώνονται παρουσιάσεις βιβλίων και ντοκιμαντέρ σε βιβλιοθήκες, Πνευματικά Κέντρα. 

Σχετικά με τα ντοκιμαντέρ (άρτιες επαγγελματικές δουλειές με καταξιωμένους συνεργάτες), τονίζει: «Μ’ αυτά προσπαθούμε όχι μόνο να αποφύγουμε την επανάληψη τραγικών γεγονότων, αλλά να επαναφέρουμε την μνήμη που βασίζεται στην ιστορική γνώση. Γιατί μόνο η ιστορική μνήμη μάς επιτρέπει να οραματιζόμαστε έναν καλλίτερο κόσμο». 

Τελευταία παραγωγή του ΙΔΙΣΜΕ, το εξαίσιο διπλό ντοκιμαντέρ «Ίμβρος – Τένεδος: της μνήμης και της λήθης» σε σκηνοθεσία Ειρήνης Σαρίογλου-Πάνου Αγγελόπουλου, μουσική Ανδρέα Κατσιγιάννη, ερμηνείες δύο τραγουδιών από τους Γιώργο Νταλάρα και Ζουλφί Λιβανελί και αφηγητές αντίστοιχα τον Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη και την Μαρία Ναυπλιώτου. Να σημειωθεί ότι πρόσφατα επιτράπηκε να επαναλειτουργήσει η ελληνική σχολή στην Ιμβρο, ύστερα από 48 χρόνια (γενέτειρα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου). 

Η επικεφαλής του ΙΔΙΣΜΕ, ιστορικός Ειρήνη Σαρίογλου

Η επικεφαλής του ΙΔΙΣΜΕ, ιστορικός Ειρήνη Σαρίογλου

Δύο αξιοδιάβαστα βιβλία-μαρτυρίες, εκδόσεις του ΙΔΙΣΜΕ, είναι: 

* «Το χρονικό των δέκα ημερών-Αϊβαλί 1922» της Αγάπης Μολυβιάτη-Βενέζη. Μαρτυρία από την αδελφή του συγγραφέα Ηλία Βενέζη, στην οποία καταγράφει με λεπτή ευαισθησία κι έντονη πικρία τις θηριωδίες των Τούρκων όταν μπήκαν στις Κυδωνίες (Αϊβαλί), ξεπαστρεύοντας και διώχνοντας κάθε Ελληνα από εκεί. 
Η απελπισμένη προσπάθειά της να βοηθήσει τον συλληφθέντα 17χρονο αδελφό της (εστάλη τελικά κρατούμενος στα απάνθρωπα τάγματα εργασίας στην τουρκική ενδοχώρα), η απρόσμενη τύχη της να την συναντήσει και να την περιθάλψει κρυφά ένας νεαρός Τούρκος αξιωματικός (του θύμιζε την… σκοτωμένη από τους Ελληνες στρατιώτες αδελφή του). 
Μια χρόνια χαίνουσα πληγή που αποκαλύπτει, πέρα από την αβάστακτη πίκρα του ξεριζωμού, πέρα από την απίστευτη κτηνωδία, και μια σπάνια ακτίδα ανθρωπιάς, καλοσύνης και ευγένειας. 
* «Στην εξορία, Ερζουρούμ-Άσκαλε» (Το ημερολόγιο του Κωνσταντίνου Κιουρκτσόγλου στα εργατικά τάγματα του 1943). Μια άγνωστη πτυχή στους τόσους κατατρεγμούς των Ελλήνων της Κωνσταντινουπόλεως και της Μικράς Ασίας από τους Τούρκους, δοσμένη με απλή και διαυγή γλώσσα. 
Η επιβολή εξοντωτικού φόρου περιουσίας (το «βαρλίκι» όπως είναι πιο γνωστή η ονομασία του) από την τότε τουρκική κυβέρνηση εις βάρος του μη μουσουλμανικού πληθυσμού οδήγησε αναγκαστικά πολλούς Ρωμιούς, Αρμένηδες και εβραίους στην εξορία, στα τάγματα εργασίας στην τουρκική ενδοχώρα. Αδύναμοι οι οφειλέτες να ξεπληρώσουν τα τεράστια ποσά που απαιτούνταν για τον φόρο περιουσίας εξορίζονταν, αφού προηγουμένως οι Τούρκοι έκαναν κατάσχεση στα σπίτια και στα μαγαζιά εργασίας τους. 
Εχοντας γυναίκα και τρία παιδιά στην Πόλη, ο Κιουρκτσόγλου, έμπορος ξηρών καρπών, βρέθηκε ξαφνικά στα απομεμακρυσμένα τάγματα εργασίας καταγράφοντας τις εμπειρίες του στο ημερολόγιό του. Με κασμάδες και φτυάρια ν’ ανοίγουν δρόμους, να κάνουν διάφορες ευτελείς εργασίες ζώντας σε φοβερές καιρικές συνθήκες (κρύο, χιόνι, βροχές, λάσπη, ζέστη) με υποτυπώδη μισθό, ελάχιστα τρόφιμα, με θανάτους λόγω ασθενειών και κακουχιών, με σκληρή συμπεριφορά των στρατιωτών και χωρικών στα Ερζουρούμ και Άσκαλε. Έναν χρόνο κράτησε το μαρτύριό τους, αφού δημιουργήθηκε σάλος έπειτα από σχετικό δημοσίευμα της εφημερίδας «Νιου Γιορκ Τάιμς» (το «βαρλίκι» καταργήθηκε τον Μάρτιο του 1944). 

Η μοίρα μας γράφτηκε στο χιόνι

«Κρύο. Χιόνι. Από το πρωί πήγαμε να δουλέψουμε. Το μεσημέρι γυρίσαμε πίσω. Μετά το μεσημέρι, ενώ πάλι χιόνιζε, ξαναπήγαμε στο Κοπ. Φαίνεται πως για άλλη μια φορά η μοίρα μας γράφτηκε στο χιόνι. Κι αυτό το βράδυ το περάσαμε με ξηροφαγία» (27 Φεβρουαρίου).

Ο εξόριστος στα τουρκικά τάγματα εργασίας Κωνσταντίνος  Κιουρκτσόγλου (δεξιά), με άλλον ένα εκτοπισμένο

Ο εξόριστος στα τουρκικά τάγματα εργασίας Κωνσταντίνος
Κιουρκτσόγλου (δεξιά), με άλλον ένα εκτοπισμένο

«Σήμερα έχει ψοφόκρυο. Χιόνιζε από το πρωί. Απ’ τα χαράματα έως την νύκτα, σκάβοντας μέσα στα χιόνια και τρώγοντας 50 γραμμάρια χαλβά και ψωμί πληρώνονται οι φόροι μας. Απαράδεκτες καταστάσεις για κάθε πολιτισμό» (2 Μαρτίου).
«Δεν βγάζεις άκρη, όσο κι αν σκέφτεσαι πότε θα τελειώσει αυτή η άθλια κατάστασή μας εδώ… Εμείς, εδώ να κρατούμαστε αυθαίρετα και οι οικογένειές μας, εκεί (στην Πόλη), να δυστυχούν. Είμαστε στο έλεος του Θεού» (30 Ιουνίου).
«Όλα τα τρόφιμα είναι γεμάτα σανό. Τρίζουν τα δόντια σου σαν τρως το κριθαρένιο και με άμμο ψωμί. Δεν τρώγεται» (7 Σεπτεμβρίου).
«Με τον θάνατο του Ζαφείρη Δοξάκη οι συνολικές απώλειες της αποστολής μας έφθασαν τα δεκαπέντε άτομα. Τον θάψαμε έξω από το στρατόπεδο. Πάλι όλοι οι φίλοι ήλθαν για να ψάλουν τους εξόδιους ψαλμούς» (22 Οκτωβρίου). 
«έβρεξε πολύ την νύκτα, συνέχισε και την ημέρα. Ενδιάμεσα, όταν καλοσύνευε, ξεθαρρεύαμε. Το πιο φοβερό είναι η λάσπη που βυθίζεται το πόδι σου και, αν καταφέρεις να το σηκώσεις, σηκώνεις μαζί και πέντε κιλά λάσπη» (27 Νοεμβρίου) 
* Από το ημερολόγιο του Κ. Κιουρκτσόγλου «Στην εξορία, Ερζουρούμ-Άσκαλε». 
(Visited 107 times, 1 visits today)




Leave a Reply